In de media

Een selectie van kranten, tijdschriften en andere media die aandacht hebben besteed aan het onderzoek van de voetbalantropoloog.

23-01-2013 Arnold in VIMichel van Egmond.
‘Magie hoort erbij, net als scheenbeschermers.’

Voetbal International. No. 4. 23 januari 2013.

Vragen naar bewijs heeft Pannenborg nooit gedaan. ‘Ik geloof niet in zwarte magie en hekserij. Ik geloof niet in geesten die een wedstrijd sturen, niet in glazen bollen en niet in witch doctors die ergens in een bloedhete hut zonder elektriciteit op het platteland zitten en er dan voor kunnen zorgen dat er vijfhonderd kilometer verderop in een stadion wordt gescoord. Maar het zou onverstandig zijn geweest om dat in de kleedkamer uit te spreken. En waarom zou ik? Ik beledig er alleen maar mensen mee als ik dat doe. En de gesprekken zouden dan ook heel snel voorbij zijn.’

Toon Beemsterboer.
‘Het Grote Verhaal: Een behekste kleedkamer.’
Een behekste kleedkamer1
NRC Handelsblad.
22-23 januari 2013.

De Afrika Cup is dit weekend gestart. Maar toeschouwers blijven weg. Ook het Afrikaanse clubvoetbal is in crisis: door omkoping, corrupte, geweld en hekserij. “Het heeft niets met sport te maken.” (…)
Komend toernooi is Ivoorkust opnieuw een van de favorieten. Maar de vraag is of er veel Ivoriaanse fans in het stadion zitten om hun team aan te moedigen. Wel zullen er honderden Ivoriaanse zakenlieden, politici en bobo’s van voetbalclubs op de tribune zitten.

Bart Smout.
‘Verliezen om te overleven: Voetbal in Afrika.’
Univers. 22 november 2012. Link

Onlangs promoveerde de journalist en cultureel antropoloog aan de UvT op zijn proefschrift Big Men playing football. Pannenborg: “Voortaan ga ik door het leven als Doctor in de Sociale Wetenschappen of, wellicht een tikkeltje waarschijnlijker, als ‘Dr. Football’.” Tussen 2008 en 2011 was hij geregeld in Ghana en Kameroen te vinden voor zijn onderzoek naar het voetbal in Afrika.

Lennart Bloemhof.
Antropoloog: Nationale teams in Afrika nesten van corruptie.’
De Volkskrant. 12 oktober 2012.

‘In Afrika is voetbal politiek en politiek is macht. En Afrikanen verwachten bijna van je dat je misbruik maakt van een hoge positie. Waarom zou je daar anders gaan zitten?’, verklaart Pannenborg de corruptiegevoeligheid. Ultiem podium voor een Big Man is het nationale elftal. Afrikaanse landenteams zijn nesten van corruptie, constateert hij.

90minutesVishaal Loganathan.
‘Witch-craft vs Pitch-craft.’
90 Minutes, October 2012 issue.

In a book titled ‘Football in Africa’ by Arnold Pannenborg, the author discusses how deep the influence of Juju is in Africa. He says that he has even heard of schools openly indulging in Juju before games. He argues that such practices will never cease to exist unless the top players rid themselves of it. Kids see their idols play on TV and they want to play like them; they also see their idols use Juju to help themselves and hence follow suit. (…)
Juju in Africa is supposed to be a secret, but it hasn’t discouraged players and administrators from using it during international games.

Niels Posthumus.
‘Aandacht voor Afrikaans voetbal neemt toe, imagoprobleem blijft.’
Trouw. 21 januari 2012. Link

‘We denken dat het niveau van Afrikaans voetbal erg is verbeterd de laatste jaren, doordat spelers als Drogba en Eto’o veel prijzen winnen,’ zegt [Arnold Pannenborg]. ‘Maar op managementniveau gaat er binnen het Afrikaanse voetbal nog steeds ontzettend veel fout.’
Volgens Pannenborg is voetbal in Afrika nog sterker onderhevig aan de waan van de dag dan elders. Dat komt doordat politici zich graag bemoeien met de sport.

Fokko Ebbens.
‘Milla’s danspasjes krijgen geen vervolg.’
De Pers. 20 januari 2012.

Pannenborg: ‘Als je voorzitter van een Afrikaanse voetbalbond bent, dan ben je een belangrijk man. Je mag zelfs bij de president op bezoek. Maar zodra zo’n man eenmaal aan de macht is, stelt hij allemaal vertrouwelingen aan. Onder het mom van: dat werkt zo lekker samen. Maar er gaat vervolgens van alles mis. Vaak is het geld op. Niet zo gek als je als bond met een gigantische delegatie naar een toernooi afreist. Nigeria nam de laatste keer 400 man mee, het was één groot feest (…).’

Coco Gubbels.
‘Hoe bang moet Oranje zijn voor de voodoopriesters van Kameroen?’
HP/De Tijd. 22 juni 2010. Link

In Kameroen maken ze gebruik van poeders die ze tijdens de officiële begroeting in de handpalmen van hun tegenspelers wrijven. Of ze begraven de kop van een kat met een prop papier in zijn bek met daarop de namen van de spelers van de tegenpartij.

Michiel Dekker
‘Magische krachten in Afrika. Of niet.’
NRC Next. 18 juni 2010.

Theo Brinkman.
‘Magie: riten en mythen in Afrikaans voetbal.’
Het Parool. 10 juni 2010. Link

Voor zijn onderzoek vestigde Pannenborg (33) zich in 2003 in Buea in Kameroen, waar hij meetrainde en -speelde bij voetbalclubs. Zo maakte de Amsterdammer vreemde dingen mee. Hij zag de angst in de ogen van tegenstanders zodra die arriveerden bij het veld. Hij zag hoe tegenstanders zich buiten de kleedkamer omkleedden en hoe spelers weigerden over het gewone pad naar het veld te lopen.

Noor Tonkens.
bijnamenAfrika‘Groene adelaars, oranje olifanten en eekhoorns.’
Het Parool. 9 juni 2010. Link

De oorsprong van de bijnaam Oranje Olifanten voor Ivoorkust laat zich met slagtanden vrij gemakkelijk raden. Cultureel antropoloog en kenner van het Afrikaanse voetbal Arnold Pannenborg kan de bijnaam met terugwerkende kracht nog van een wat mysterieuzere diepgang voorzien. ”Olifanten hebben een goed geheugen. Ivoorkust won in 1992 de Afrika Cup en sindsdien nooit meer. Witchdoctors, toverdokters, zeiden dat zij het team door hekserij aan de overwinning hadden geholpen. Maar omdat zij daar – tegen de afspraken in – nooit voor betaald zijn, hebben ze daarna een vloek over het nationale team uitgesproken. En olifanten vergeten niet.”

Anne Roel van der Meer.
‘Hekserij en magie: zwaaien met maïskolf.’
Leeuwarder Courant WK Special. 8 juni 2010.

J. Haak.
‘Voodoo op het voetbalveld.’
Spits WK Special
. 3 juni 2010.

Lodewijk Born.
‘Voetbalstadions zijn de moderne kerken.’
Friesch Dagblad. 28 mei 2010. Link

Pannenborg denkt dat het gebruik van magie op het komende WK niet zo openlijk zichtbaar zal zijn. De Afrikaanse Voetbalfederatie (CAF) en de wereldvoetbalbond FIFA vinden ook dat de zwarte magie voetbal in een kwaad daglicht stelt en probeert ertegen op te treden. Verschillende ploegen zijn al gestraft omdat ze gebruik maken van magie of een betovering proberen te vermijden. ,,Maar omdat het een Afrikaans geheim is, zal het voor de FIFA bijzonder lastig worden om er achter te komen wat het nu precies is. En of magie wellicht onder de dopingwet valt.”

Bert de Vriese.
‘Les sorciers peuvent-ils sauver l’équipe sud-africaine pendant la Coupe du monde?’
IPS Press Agency. 25 mei 2010. Link

L’anthropologue Arnold Pannenborg a enquêté en 2008 sur le football africain et la superstition. Il a noté que la forme la plus forte de magie dans le football consiste à faire appel à Mami Wata, une divinité aquatique qui protège le goal et empêche les ballons d’y pénétrer. « Pour lutter contre cela, vous devez jeter une noix de coco sur le terrain”, explique Pannenborg, « parce que c’est l’aliment préféré de Mami Wata ».

Bart Abresch.
‘WK-tegenstander: Kameroen. Afrikaanse kracht – mensen met Duitse mentaliteit.’
Elf Voetbal. Mei 2010.

Seada Nourhussen.
‘Topspelers bleven in jaren ’60 en ’70 wel in Afrika.’
Trouw Verdieping. 29 april 2010.

Michel van Egmond.
‘Voodoo in Kameroen: Bert is gewaarschuwd.’
VI. 18 januari 2010. Link

Voodoo en hekserij zijn overal in het Afrikaanse voetbal. Pannenborg ondervond dat Kameroen bepaald geen uitzondering is. Hij zag er de wonderlijkste dingen. Mysterieuze Juju-priesters die op afstand de tegenstander in de ban van de betovering probeerden te brengen of stiekem zorgden dat de wedstrijdbal behekst was.

Ingmar Heytze.
‘Voodoo en voetbal.’
De Volkskrant. 18 januari 2010.

Er zijn diverse spirituele scholen die zich gevraagd of ongevraagd met de voetbaluitslagen bemoeien; oude, Afrikaanse hekserij en zwarte magie staan tegenover nieuwere vormen die wortelen in een islamitische traditie. Cultureel antropoloog Arnold Pannenborg, die in 2003 zes maanden mee trainde met twee Kameroense voetbalteams, schreef er een boek over: How to win a football match in Cameroon. Volgens hem is Juju een vorm van teambuilding: ‘Er komt veel psychologie bij kijken. Het is een cultureel verschijnsel. En vergeet niet dat er veel geld mee wordt verdiend. Het is lucratief.’

Henk Hoijtink.
‘Het WK altijd in Duitsland, heb je geen gedonder.’
Trouw. 16 januari 2010. Link

Pannenborg stelde dat het vragen om problemen was geweest, de commerciële keuze voor het olierijke, maar vooral chaotische Angola als gastland voor de Afrika Cup. Maar Zuid-Afrika is óók ’om de verkeerde redenen gekozen’ en ’het dagelijkse geweld is er van een buitensporig niveau’.

Nilas Heinskou.
deens artikel‘U17-anfører er mindst 25 år.’
Politiken (Denemarken). 11 november 2009. Link

Aldersdopingen er særligt i udbredt i afrikanske lande, fortæller Arnold Pannenborg, som er ved at skrive en ph.d.-afhandling om afrikansk fodbold. Den hollandske antropolog forklarer, at mange afrikanske spillere har en rigtig alder og en fodboldalder. »Alderssnyd er på ingen måde et nyt fænomen, afrikanere har i flere år brugt det for skaffe for gamle spillere med på ungdomslandshold og olympiske landshold. Årsagerne er åbenlyse: Med ældre og mere erfarne spillere er det nemmere at vinde turneringer og dermed præmiepenge. En anden årsag er, at det gør det nemmere at sælge spillerne til store udenlandske klubber – hvilket gavner både de for gamle spillerne og bagmændene«, siger Arnold Pannenborg.

W. Gerritsen.
‘Loyaliteit is vrij flexibel.’
Dagblad De Limburger. 5 februari 2009.

Frank Provoost.
‘Goalgoochelaars.’
Leids Universitair Weekblad Mare. 24 januari 2008. Link

Een doorsnee voetbalwedstrijd in Afrika: trainer en scheidsrechter worden omgekocht en tientallen magiërs bemoeien zich met de ploegen. Arnold Pannenborg onderzocht wat twee voetbalclubs in Kameroen er allemaal voor over hebben om te winnen. ‘De coach heeft te veel gedronken.’

kennislink1Kahliya Ronde.
‘De magie van Afrikaans voetbal.’
Kennislink. 24 januari 2008. Link

Ook tijdens de Afrika Cup wordt volgens Pannenborg fanatiek betoverd, behekst en bezweerd. Bijvoorbeeld tijdens de Cup in 2002: ‘Ongeveer 90 minuten voor de wedstrijd tussen Kameroen en het gastland Mali, raakte de Kameroense keeperstrainer Thomas Nkono betrokken bij een gevecht met de politie. Een aantal politiemannen sleepte hem van het veld, sloeg hem in elkaar en in de handboeien,’ schrijft Pannenborg.

Edwin Schoon.
‘Voodoo voetbal.’
De Pers. 23 januari 2008. Link

Pannenborg denkt dat het belangrijk is Juju in perspectief te plaatsen. ‘Ik zie Juju als een andere vorm van teambuilding. Er komt veel psychologie bij kijken. Het is een cultureel verschijnsel. En vergeet niet dat er veel geld mee wordt verdiend. Het is lucratief.’

Hans Leber.
‘Met dank aan de toverarts.’
Het Parool. 22 januari 2008.

Hans Leber.
‘Voetballers Afrika Cup als de dood voor ‘hekserij.’
Tubantia. 22 januari 2008.

Thomas Olsthoorn.
‘Zwarte magie als titelrecept.’
Sportweek. 15 januari 2008.

Guus van Holland.
‘Een kruisje, een zoen, een plasje.’
NRC Handelsblad. 19 juni 2006. Link

Muti of juju, zoals de magie vooral in West-Afrika wordt genoemd, is usance op alle niveaus van het voetbal in Kameroen, meent Pannenborg. „Het is niet bedoeld om de eigen prestaties te verhogen, maar om de spelers van de tegenpartij te verzwakken. Als de toverdokter van de tegenpartij jouw spelers verzwakt, moet je zelf een toverdokter inhuren om je speler te beschermen.’’


Back to Top ↑