Artikelen & boeken

Hieronder een selectie van boeken, artikelen en andere publicaties die ik in het kader van mijn onderzoek naar voetbal in Afrika heb geschreven.

voetbalboboArnold Pannenborg.
Voetbalbobo in Afrika denkt vooral aan zichzelf.’
Friesch Dagblad. 12 december 2012.

Het valt niet mee om onderzoek te doen naar de motieven en de activiteiten van de Big Men. Big Men zijn machtig en ze houden niet van pottenkijkers. Ze doen zich het liefst voor als filantropen wiens enige doel is een glimlach op de gezichten van de lokale bevolking te toveren.

Arnold Pannenborg.
Big Men Playing Football: Money, Politics and Foul Play in the African Game.
big menAfrican Studies Centre Leiden. Oktober 2012.
Download hier het boek

Terwijl de prestaties van de spelers op ieder veld kunnen worden bewonderd, blijven de activiteiten en motieven van de bestuurders veelal verborgen. De centrale karakters in deze studie naar voetbal in Afrika zijn rijke en machtige individuen die positities innemen in de top van de voetbalbureaucratie. Deze zogeheten “Big Men” transformeren de populariteit van de sport in status en prestige, politieke macht en zakendeals. Zij verkrijgen en behouden hun cruciale posities middels patronage. Ze bedienen zich ook van vals spel. Omkoping, juju en geweld zijn slechts enkele methoden die Big Men gebruiken om hun doelen te bereiken.

Arnold Pannenborg.
‘Voetbal is macht.’
Supporter Magazine. Nr.41. April 2011.
Lees het artikel (pdf)

Voetbal in Afrika is meer dan een spelletje. Voor rijke zakenlui zijn voetbalclubs ideale opstapjes naar een politieke carrière. En politici en presidenten bemoeien zich persoonlijk met het nationale elftal. ‘Op wie denk je dat mensen stemmen als er verkiezingen zijn?’

Arnold Pannenborg.
‘Football in Africa: Observations about Political, Financial, Cultural and Religious Influences.’
NCDO Publication Series Sport & Development
. No.7. December 2010.
Download of bestel de publicatie hier

Vandaag de dag zijn veel ontwikkelingsprojecten in Azië, Afrika Latijns-Amerika en Oost-Europa gekoppeld aan sportactiviteiten. Zo zijn er sinds 2004 tientallen of zelfs honderden ontwikkelingsprojecten opgezet in Afrika nadat bekend werd dat Zuid-Afrika gastheer zou worden van het WK 2010. De algemene gedachte is dat sport verbroedert. Bovendien is sporten goed voor lichaam en geest, goed voor de discipline en goed voor de teambuilding. Maar voetbal is niet waardevrij. In Afrika ge- en misbruiken individuen en groepen de sport voor eigen doeleinden. In deze publicatie richt de auteur zich op een aantal zaken die van invloed kunnen zijn op sportontwikkelingsprojecten, waaronder organisatie, infrastructuur, politiek en macht, spelershandel en religie.

Arnold Pannenborg.
‘Big Men, Big Gains? The Involvement of African Club Officials in the Transfer of Players.’
African Historical Review. Vol. 42, No. 1 (juni 2010), pp. 63-90.
Meer info over tijdschrift & artikel

Leden van Afrika’s elite bekleden hoge posities binnen clubs, voetbalbonden en ministeries. Velen van hen zijn betrokken om er persoonlijk beter van te worden. In hun ogen is voetbal, en dan met name de handel in spelers, een lucratieve business. Ze ontfermen zich over spelers en strijken een deel van het transferbedrag op. Steeds meer clubs in o.a. Ghana en Kameroen bestaan puur om geld te verdienen aan deze handel. Rijke en machtige individuen beïnvloeden de selectieprocedures van clubs en nationale elftallen om zo hun “eigen” spelers speeltijd te gunnen. Daarbij: hoe jonger de speler, hoe meer hij oplevert. Leeftijdsfraude is dan ook wijdverspreid in Afrika. Netwerken binnen de voetballerij maken dat iedereen profiteert en er nauwelijks actie wordt ondernomen om illegale praktijken aan te pakken.

Sanne Terlingen en Arnold Pannenborg.
‘Behekste ballen.’
NRC Weekblad. 12 juni 2010.
Bekijk het artikel (alleen met NRC abonnement) of lees het verhaal hier

‘Dwaal niet door het bos als je geen leeuw bent.’ De waarschuwing komt van Ashu, voetballer, vriend en kenner van juju, zwarte magie. Hij raadt ons af om naar Tiko te reizen. Tiko is een klein stadje halverwege de route van universiteitsstad Buea naar Limbé – de woonplaats van de fameuze voetbalmagiër Zé.

Arnold Pannenborg.
‘Togo slachtoffer foute keuze voetbalbond.’
Trouw Podium. 12 januari 2010.
Lees het opiniestuk online

In september 2006 maakte de CAF de gastheer van de Afrika Cup 2010 bekend. Menig expert trok de wenkbrauwen op. Angola? Het land waar tientallen jaren een burgeroorlog woedde? Waar de vrede broos is en het openbare leven een chaos? Op het continent zijn er wel vermoedens over de keuze. Was het een taalkundige kwestie? Geen enkel Portugees-sprekend land organiseerde eerder een Afrika Cup. Of was de olie het motief?

Arnold Pannenborg en Sanne Terlingen.
‘Angst voor juju in synthetisch gras.’
Supporter Magazine. Nr.36. December 2009.
Lees het artikel (pdf)

Velden zonder kuilen, modderpoelen, uitdroging, kale plekken of hoge onderhoudskosten. Precies wat het Afrikaanse voetbal nodig heeft. Met die gedachte legt wereldvoetbalbond FIFA – in de aanloop naar het WK 2010 – overal in Afrika kunstgrasvelden aan. Maar in Ghana levert de nieuwe mat vooral strijd op. (…)
De favoriete manier om de tegenstander belabberd te laten spelen:
het begraven van behekste voorwerpen onder zijn grasmat. Bijvoorbeeld een naald en een kattenkop, ingesmeerd met plantenextracten. Toen in 2007, in de aanloop naar de Afrika Cup in 2008, het stadion van King Faisal in de stad Kumasi werd gerenoveerd, toverden werklui een ontelbare hoeveelheid buitenissige objecten onder het veld vandaan.

Sanne Terlingen en Arnold Pannenborg.
‘Soap in Kumasi. Achter de schermen bij Ghana’s landskampioen Asante Kotoko.’
Hard Gras. Nummer 68. November 2009.
Meer info hier of lees het hele verhaal hier

‘”Ik bén niet ontslagen!’” Coach Bashir Hayford spuugt de woorden uit. “Ik ben de beste coach van Ghana, dat weet iedereen! Dankzij mij veroverde Asante Kotoko de landstitel met vijftien punten voorsprong. Maar nu heeft aartsrivaal Hearts of Oak een blanke coach, dus wil Kotoko er ook één.” Bashirs bolle buik schudt mee als hij machteloos zijn armen opheft. “Ik wens die Belg veel succes in dit wespennest!”

Arnold Pannenborg.
How to Win a Football Match in Cameroon: An Anthropological Study of Africa’s Most Popular Sport.
Leiden: African Studies Centre.
Download hier het boek

Voetballers Essomba en Ashu, teammanager Kalla en spiritueel adviser Zé zijn de hoofdpersonages in deze antropologische studie naar voetbal in Kameroen. Je zou denken dat een goed georganiseerde club, een team met talentvolle spelers en een ervaren coach voldoende zijn om hoog te eindigen in het klassement. Voor succes op het voetbalveld heb je echter ook een rijke clubvoorzitter nodig, die kan bogen op belangrijke etnische en/of politieke contacten. Daarnaast kun je maar beter zorgen voor een “motivatiebudget” (om scheidsrechters mee om te kopen) en een potje voor spirituele bijstand (om toverdokters in te huren). Maar zelfs dan kunnen strubbelingen binnen het clubbestuur en andere factoren zoals Godfathers, hekserij en geweld de prestaties van het team alsnog negatief beïnvloeden.

Arnold Pannenborg.
‘Iedereen doet het: hekserij en magie in het Afrikaanse voetbal.’
Supporter Magazine. Nr.28. December 2007.
Lees het artikel (pdf)

Steeds meer Europese voetballiefhebbers ontdekken de charme van de Afrika Cup. Sommigen pakken volgend jaar zelfs het vliegtuig naar Ghana. Om in januari en februari met eigen ogen de passionele strijd te zien tussen de beste voetballanden van Afrika. Maar snappen zij wel welke wereld zij daar betreden?

Arnold Pannenborg.
‘Toverdokters in het voetbal.’
Groene Amsterdammer. 2 juni 2006.
Lees het artikel (alleen voor abonnees)

Ter voorbereiding op het WK, dat vrijdag 9 juni in Duitsland begint, speelde Nederland zaterdag vriendschappelijk tegen Kameroen. Het was niet alleen een wedstrijd tegen de spelers, maar ook tegen een toverdokter. Voetballer en antropoloog Arnold Pannenborg trainde zes maanden mee met een Kameroens team.


Back to Top ↑