Promotieonderzoek

Op vrijdagochtend 12 oktober 2012 verdedigde ik – met succes – mijn proefschrift over de bestuurskant van het Afrikaanse voetbal tegenover de commissie in de aula van Tilburg University. Voortaan ga ik door het leven als Doctor in de Sociale Wetenschappen of, waarschijnlijker, als Dr. Football.

Promotieplechtigheid
De verdediging vond plaats op vrijdag 12 oktober tussen 10.15 en 11.00 uur. Onder leiding van de plaatsvervangend rector magnificus werd ik gedurende 45 minuten ondervraagd door de hooggeleerde opponenten. Ik genoot de morele steun van mijn paranimfen Sanne Terlingen en Vincent Pannenborg.

Na het verstrijken van de tijd betrad de pedel met zijn staf de aula en zei zoals gebruikelijk: “Hora est!” Daarop trok de commissie zich terug voor beraad, en keerde na ongeveer tien minuten terug met heuglijk nieuws. Ik mocht de doctorsbul in ontvangst nemen.

Promotor
Prof. dr. W.E.A. van Beek (Tilburg University, African Studies Centre Leiden)

Commissieleden
Prof. dr. H.L. Beck (Tilburg University)
Prof. dr. A. de Ruijter (Tilburg University)*
Prof. dr. P. Darby (University of Ulster, UK)
Prof. dr. T. Dietz (Leiden University, African Studies Centre Leiden)

*Prof. dr. A. de Ruijter kon helaas niet aanwezig zijn bij de plechtigheid

Boek
De boekversie van mijn proefschrift is uitgebracht als onderdeel van de African Studies Collection-reeks van het Afrika Studiecentrum Leiden. Bestel het boek hier.

Onderzoek
Gedurende perioden in 2008, 2009, 2010 en 2011 verbleef ik in Ghana en Kameroen voor onderzoek naar het voetbal in Afrika. Tijdens een eerder onderzoek in 2003 onderzocht ik de spirituele rituelen voor en tijdens voetbalwedstrijden in Kameroen. Ditmaal lag de focus op de bestuurskant in de hogere regionen van de sport, met name op clubvoorzitters en leden van voetbalbonden.

Ik volgde diverse clubs op de voet, waaronder Asante Kotoko, King Faisal, Kessben FC, Hearts of Oak, Sekondi Hasaacas en Eleven Wise (in Ghana) en PWD Bamenda, Yong Sports Academy, Mount Cameroon FC en Tiko United (in Kameroen). Vaak vergezeld van Sanne Terlingen reisde ik mee met Asante Kotoko, een team dat eigendom is van de Ashanti-koning. In Kameroen gingen we onder andere een tijdje op pad met de voorzitter van Tiko United.

Daarnaast interviewde ik spelers, coaches, clubofficials, bondsofficials, journalisten, witchdoctors, supporters, scheidsrechters, lokale overheidsfunctionarissen en andere betrokkenen in de voetballerij.

Proefschrift
In het proefschrift beschrijf ik hoe rijke, machtige mannen (vrouwelijke bestuurders zijn schaars in het Afrikaanse voetbal) hoge posities bekleden in het management van de sport. Deze mannen, in antropologisch jargon Big Men genoemd, zijn in het dagelijkse leven zakenmannen, parlementariërs, ministers, partijvoorzitters, traditionele heersers, hoge militairen, oud-voetballers, directeuren van (staats)bedrijven.

Theoretisch gezien trachten deze Big Men via het voetbal symbolisch, sociaal en economisch kapitaal te vergaren. Anders gezegd, door zich met de bestuurskant van het voetbal te bemoeien, proberen zij status en prestige te verwerven, politieke macht te vergaren of zakendeals te bewerkstelligen. Hun bemoeienis is zodoende niet altijd altruïstisch van aard. Veel clubs mogen dan profiteren van de financiële input van hun voorzitters, zij willen er wél iets voor terug.

Uit mijn onderzoek is gebleken dat een Big Man zijn status kan vergroten als hij successen boekt met de lokale voetbalclub of, op een wat hoger niveau, het nationale elftal. Daarnaast bestaat er in Afrika een aantoonbare link tussen voetbal en politiek. Sommige clubs zijn gelieerd aan politieke partijen in de zin dat de bestuursleden van de club allen lid zijn van dezelfde partij. Tot slot profiteren Big Men van de commerciële mogelijkheden, onder andere door clubs op te richten met het doel spelers te verkopen.

Het tweede deel van het proefschrift focust zich op de gevolgen van de bemoeienissen van Big Men met Afrika’s populairste sport. Zoals hierboven reeds gezegd is het noodzakelijk voor een club- of bondsofficial om succesvol te zijn. Succes betekent uiteraard het winnen van wedstrijden, competities en toernooien te winnen; ook promotie naar een hogere divisie hoort daarbij. Vanuit commercieel oogpunt betekent succes het accumuleren van geld. Dat kan door een winstgevende voetbalacademie op te zetten.

Echter, in hun pogingen symbolisch, sociaal en economisch kapitaal te vergaren, nemen Big Men het niet altijd even nauw met de regels van het spel. Ten eerste beschouwen veel Big Men de club of bond als hun persoonlijke eigendom; zij behouden hun machtspositie door middel van patronagepolitiek en dulden geen tegenspraak. De Big Man deelt orders uit, zijn ondergeschikten volgen ze onvoorwaardelijk op.

Ten tweede doen Big Men er samen met de lokale bevolking alles aan om wedstrijden te winnen, waarbij Fair Play niet altijd hoog op de agenda staat. Omkopingspraktijken van diverse aard, spirituele rituelen (juju of muti) en intimidatie en geweld vinden met grote regelmaat plaats rond voetbalwedstrijden. Dat gaat soms zo ver dat promotie en degradatie al ruim van tevoren in de achterkamertjes van machtige clubs en/of bonden zijn bepaald.

Andere methoden die Big Men hanteren om kapitaal te vergaren, zijn corruptie en mismanagement, dat wordt versterkt door de ondoorzichtige wijze waarop ze te werk plegen te gaan. Accountability heeft weinig betekenis in het Afrikaanse voetbal. Daarnaast vindt op op grote schaal fraude plaats met betrekking tot de leeftijden van voetballers; officials vervalsen identiteitskaarten van spelers om ze officieel jonger te maken.

Concluderend stel ik vast dat het voetbal in Afrika zich in een neerwaartse spiraal bevindt. Veel bestuurders stellen eigenbelang boven dat van het belang van de sport zelf. Het is in mijn ogen niet toevallig dat Afrikaanse elftallen sinds de prestaties van Kameroen op het WK 1990 nauwelijks successen hebben geboekt op internationaal gebied.

Samenvatting
Geïnteresseerden kunnen een Nederlandse samenvatting (zes pagina’s) van het proefschrift lezen.

 


Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Back to Top ↑