Juju al

Published on februari 10th, 2013 | by arnold pannenborg

Liever een slechte dan een kwade witchdoctor

In de wereld van de Afrikaanse juju geldt deze regel: naar het geld dat je een falende witchdoctor hebt gegeven, kun je fluiten. Maar huur je een witchdoctor in en betaal je hem niet, dan ontstaan er problemen.

In Ghana gonst het al jaren van de geruchten dat de Black Stars, al dan niet via tussenpersonen, spiritueel terzijde worden gestaan door handenvol witchdoctors of Islamitische malams. Tijdens de openingswedstrijd van de Afrika Cup 2008 moesten de Ghanezen alles uit de kast halen om het heilige water van Guinea te neutraliseren. Dat lukte overigens, Ghana won met 2-1 (maar ging onderuit in de halve finale).

Het gebruik van juju, “African electronics” of “ways and means” is van alle tijden. Dominee Francis Botchway, die er een boek over schreef, beweert dat de praktijken al ver voor aanvang van de nationale competitie in 1956 voorkwamen. Een van Ghana’s meest illustere teams heet Ebusua Mysterious Dwarfs, vernoemd naar de dwergen die in de bossen rond Cape Coast rondwaren, en die worden ingezet om wedstrijden te winnen. In Ghana, en in Kameroen ook, roepen ze eveneens Mami Water – de mooie dame van de zee – op.

Landstitel
Tijdens mijn verblijf in Ghana beschuldigde de ene na de andere clubofficial de tegenpartij van het gebruiken van juju. Vooral de topclubs Hearts of Oak en Asante Kotoko zouden diep in de buidel tasten om middels spirituele trucs de landstitel binnen te halen. Een van de bestuursleden van “mijn” team Kotoko liet zich publiekelijk ontvallen dat zijn collega’s ieder seizoen vele tienduizenden euro’s aan witchdoctors uitgeven. Een schril contrast met de omgerekend 200 euro die Kotoko’s indertijd bestbetaalde speler maandelijks aan salaris ontving.

Dit jaar werd Ghana in de halve finale van de Afrika Cup verslagen door Burkina Faso. Het was een knotsgekke wedstrijd, en menigeen vroeg zich naderhand af hoeveel geld de Tunesische scheidsrechter in zijn zak had gestoken. Op het internet ging het daarnaast al vrij snel over juju. Een bekende sportpresentator stelde op Facebook de vraag hoeveel cedi’s de voetbalbond aan juju had verkwanseld. ‘Geld terug,’ was een van de reacties.

Dat is uiteraard niet mogelijk. Net als bij het omkopen van de leidsman kun je bij niet-geleverde diensten van de witchdoctor niet op hoge poten je geld terugeisen. Die man (of vrouw) lacht je vierkant in je gezicht uit – en terecht. Er zijn immers vele redenen te bedenken waarom de wedstrijd, ondanks de occulte krachten die werden opgeroepen, uiteindelijk alsnog verloren ging. Een van die redenen speelde naar verluidt binnen de selectie van de Ghanezen zelf.

Beheksen
Nadat Ghana vorig jaar van Zambia verloor in de halve finale van de Afrika Cup, stuurde de toenmalige coach Goran Stevanovic een rapport naar de voetbalbond GFA. Daarin schreef hij dat hij ‘lessen had geleerd van hoe Ghanese spelers met elkaar omgaan’.  Die zouden elkaar niet kunnen uitstaan, en elkaar vervolgens beheksen. Dat is geen ongewone situatie – ik heb vele soortgelijke verhalen opgetekend in Kameroen – maar bevorderlijk voor de teamspirit is het allerminst.

Zou dat ook gebeurd zijn met de gouden generatie van Ivoorkust? Al jaren verwacht iedereen van Drogba en de zijnen dat zij de Afrika Cup titel opstrijken. En al jaren lukt dat op de een of andere manier niet. Ook in Zuid-Afrika dolven zij weer het onderspit, ditmaal in de kwartfinale. Volgens hardnekkige geruchten zou het team sterk verdeeld zijn. Is dat dan de verklaring waarom deze talentvolle lichting Olifanten sinds 2006 nooit de beker heeft gewonnen?

De overbekende anekdote wil dat Ivoorkust ooit, in 1992, haar enige Afrika Cup titel won dankzij een legertje witchdoctors uit Abidjan. Maar omdat zij nooit zouden zijn beloond voor hun inspanningen, hadden zij volgens de overlevering het nationale elftal op slot gedaan. Pas vele jaren compenseerde een minister de witchdoctors middels geld en een fles sterke drank. In ruil daarvoor hieven zij de vloek op. Of toch niet?

Sangoma
Traditiegetrouw zingen de meeste jujugeruchten rond in het gastland. En inderdaad, menig sangoma bood voor aanvang van het toernooi zijn of haar diensten aan. Herbalist Reuben Matewa liet zich op de radio van zijn gulste kant zien: ‘Ik kan de Bafana Bafana de eerste drie wedstrijden gratis helpen, mochten ze dat willen.’ Even later: ‘De teller begint pas te lopen vanaf de knock-out fase en alleen als ze winnen.’

Vicevoorzitter Mwelo Nonkonyana van de Zuid-Afrikaanse voetbalbond SAFA had er wel oren naar. ‘Laat de man met mij spreken,’ zei hij. ‘Iedereen die kan bijdragen aan het succes van de Bafana Bafana is welkom.’ In een poll op de site van Sport24 waren de reacties minder lovend. ‘Als de spelers te lui zijn om hun werk te doen, kan muti [de Zuid-Afrikaanse variant van juju, AP] niet voor een beter resultaat zorgen,’ zo luidde er één. Een ander: ‘Die muti-zooi is gekkenwerk.’

Desalniettemin riepen fans na het gelijkspel tegen Kaapverdië in de openingswedstrijd van de Afrika Cup op “de geesten aan te spreken”. Maar de officials van SAFA namen andere maatregelen. Zij brachten een bezoek aan de inmiddels beroemd geworden sangoma Sibonelo Madela, die het nationale elftal had behekst. Pardon? Jazeker, naar eigen zeggen had hij alle (toekomstige?) doelpunten van de Bafana Bafana in een muti-pot opgesloten.

Schuld
Maar waarom in godsnaam? Nou, tijdens het WK in 2010 had Madela het nationale elftal in de derde groepswedstrijd tegen Frankrijk spiritueel bijgestaan. Als “dank” hadden de officials van SAFA de sangoma slechts 10.000 van de beloofde 100.000 Rand uitbetaald. Een kwade Madela stapte daarop naar de pers en zei dat de kwalificatie voor het WK 2014 in gevaar was. ‘Als ze willen winnen, dan zullen de SAFA bazen de uitstaande schuld moeten voldoen.’

En inderdaad, de officials gaven toe dat ze Madela hadden ingehuurd. Ze gaven ook min of meer toe dat ze krenterig waren geweest. En dus betaalden ze Madela alsnog de resterende 90.000 Rand uit. Nadien was de “bezweerder van de Bafana” opeens de vriendelijkheid zelve. ‘Ik ben beschikbaar voor mijn land,’ zei hij. ‘Maar ik moet wel betaald worden.’

Wat mij verbaast aan dit verhaal is dat er verder niets gebeurde. Als spelers van het nationale elftal niet genoeg hun best doen, of als ze een cruciale penalty missen, dan zijn de fans maar wat bereid hun huis – en het winkeltje van hun vriendin – in de hens te steken. Als een witchdoctor zegt dat hij niet alleen verantwoordelijk is voor het feit dat de Bafana wedstrijden verliest maar ook dat hij zelfs een hele kwalificatiecampagne dwarsboomt, dan is begrip zijn deel en krijgt hij excuses, geld en een fles Whisky mee.

Libreville
Tja, en dan de winnaar. Daar hangt altijd een zweem van juju omheen. Zoals vorig jaar. In 1993 stortte een vliegtuig, met daarin bijna de voltallige selectie van het Zambiaanse nationale elftal, neer voor de kust van Libreville, Gabon. Het toeval wilde dat de finale in 2012 werd gespeeld in… Libreville. Voor aanvang hield de Zambiaanse delegatie een herdenkingsdienst op het strand in de buurt van waar de crash had plaatsgevonden. Presto, de Chipolopolo wonnen de titel met hulp van de geesten van de overleden spelers.

Desondanks eindigen de verhalen over juju bijna altijd hetzelfde, namelijk in mineur. Er kan immers slechts één team de titel winnen, wat er onherroepelijk toe leidt dat de 15 overige deelnemers nogal pissig zijn op hun witchdoctors. Toen Kameroen in 2010 vroegtijdig werd uitgeschakeld in de Afrika Cup, werd er tot in het parlement gediscussieerd over de falende féticheurs. Ze zullen ditmaal overuren hebben gedraaid, de heren en dames politici, en wel over de vraag waarom de Ontembare Leeuwen er überhaupt niet bij waren in Zuid-Afrika.

Tot slot: de finalisten. Nigeria staat bekend als een van de grotere jujulanden. Vlak voor de kwartfinale tussen Ivoorkust en Nigeria begon het plotseling hevig te regenen en te bliksemen rond het stadion in Rustenburg. ‘Dit is juju uit Nigeria,’ zo hoorde een verslaggever iemand op de perstribune zeggen. Wat de Nigerianen ook op spiritueel vlak in petto hebben, ze weten het vooralsnog goed verborgen te houden. Wellicht zal pastoor T.B. Joshua zich vanavond achter de Super Eagles scharen.

Dan Burkina Faso. Al voor aanvang van het toernooi werd een uitbundig uitgedoste “speciale supporter” met kekke brillen geïnterviewd. Het was een soort van witchdoctor, en hij zou met hulp van God de Hengsten bijstaan. Wat hij precies zou doen, werd niet duidelijk. Maar het is gelukt: Burkina Faso, een outsider, staat zowaar in de finale. Wellicht heeft de beste man er zelfs voor gezorgd dat de geschorste Jonathan Pitroipa mag spelen.

Het devies: goed opletten vanavond.

Meer lezen over hekserij, magie en juju kan hier.

Tags: , , , , , , , , ,


About the Author



Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Back to Top ↑